Ο «Πυρρίχιος» των Ποντίων και ο «Χορός της Φωτιάς» του σπουδαίου Βαγγέλη Παπαθανασίου

Γράφει η Εύα Καλαβρή.

Η 19η Μαΐου, ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού, φέτος συνέπεσε με το θάνατο του σπουδαίου Έλληνα συνθέτη Βαγγέλη Παπαθανασίου (έφυγε από τη ζωή την Τρίτη 17 Μαΐου 2022, ωστόσο η είδηση ταξίδεψε ευρέως χθες). Για μένα ήταν μια αφορμή ν’ ασχοληθώ και να μοιραστώ μαζί σας πληροφορίες για τον Πυρρίχιο, τον αρχαιότερο ελληνικό πολεμικό χορό, κατά τον οποίο οι χορευτές χόρευαν σε κυκλικούς σχηματισμούς οπλισμένοι με ασπίδα και δόρυ και φορώντας περικεφαλαία.

Στη σύγχρονη πραγματικότητα, τον Πυρρίχιο έχουν διασώσει οι Πόντιοι, σε μία μορφή που πλησιάζει την αρχαία «πύρριχη», χωρίς οπλισμό, με άνδρες, (οι γυναίκες απαγορευόταν να χορέψουν τον Πυρρίχιο). Αυτή η παραλλαγή του πυρριχίου από τον Πόντο, ονομάζεται και σέρρα επειδή χορευόταν κυρίως κοντά στον ποταμό Σέρα της Τραπεζούντας.

Πρόκειται για έναν εκφραστικό γρήγορο χορό, με τρομερό ενδιαφέρον που αποκλείεται να αφήσει κάποιον ασυγκίνητο.

Ο Π. Μουζενίδης, σε άρθρο του στο περιοδικό Ποντιακή Εστία (1956, τεύχος 4ον/76ον) χαρακτηρίζει τη σέρρα χορόδραμα και την αναλύει ως εξής:

Ο χορός κατά πρώτον αποτελείται από τρεις «στροφές». Στην , οι χορευτές (ο λαός κατ’ αυτόν) πιασμένοι χέρι με χέρι και με υψωμένα τα χέρια χορεύουν ομαλά, με μια ευφρόσυνη διάθεση ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους. Σιγά-σιγά ο χορός πλησιάζει προς τη στροφή και η διάθεση αλλάζει βαθμιαία. Η ευφροσύνη μεταβάλλεται σε ανησυχία, το σώμα καταλαμβάνεται από ένταση, τα χέρια των χορευτών με κινήσεις ρυθμικές προς τα μπρος και τα πίσω αποπειρώνται να κρατήσουν όρθιο το κορμί, να μην πέσει.

Κατά τον Μουζενίδη, στη φάση αυτή απεικονίζεται η προσπάθεια του πληγωμένου να κρατηθεί στη ζωή και να νικήσει. Κι ενώ το σώμα είναι σκυμμένο, μικρά ζωηρά και κοφτά βήματα αποδίδουν την προσπάθεια του λαβωμένου να κρατηθεί.

«Πυρρίχιος Χορός», 1972, Λαδοτέμπερα, Βάλιας (Βαλεντίνος) Σεμερτζίδης

Στην στροφή έρχεται η ώρα της λύτρωσης. Το σώμα, που λύγιζε και άγγιζε σχεδόν τη γη, παίρνει δύναμη, ο χορευτής αναπηδάει με τα σκέλη πλατιά ανοιγμένα και ορθώνεται στητός, με το κεφάλι περήφανο για να βλέπει ψηλά…

Ο χορός συμπληρώνεται με το πιτσάκοϊν, που χορεύεται από δύο μόνο χορευτές.

Ένα υπέροχο πάντρεμα της ηλεκτρονικής μουσικής με την παράδοση και την αρχαία Ελληνική μουσική, βασισμένο στον Πυρρίχιο είναι η σύνθεση του Βαγγέλη Παπαθανασίου «Χορός Της Φωτιάς (La Danse De La Feu)» (Ωδές, 1980):

Το βίντεο δείχνει το τελευταίο μέρος του χορού, το »πιτσάκοϊν» ή »μαχαίρια» που χορεύεται από δύο Πόντιους έτσι όπως περιγράφεται απ’ τον Ξενοφώντα τον 4ο π.Χ. αιώνα. Τρεις χιλιετίες μετά τους Αχαιούς και τα πολεμικά τους τύμπανα, δυόμιση χιλιάδες χρόνια μετά τον ελληνικό αποικισμό του Ευξείνου Πόντου και με πολύτιμους κρίκους την ποντιακή λύρα, το ταούλ και την παράδοση των ακριτών, ο Βαγγέλης Παπαθανασίου με την πολύ καλή ηλεκτρονική διασκευή του στις »Ωδές», απέδωσε με το δικό του ξεχωριστό τρόπο την προγονική »αριστεία» και λόγω της φήμης του, έκανε γνωστό στον κόσμο το πνεύμα του Πυρρίχιου χορού και την ελληνική παράδοση.

Στιγμιότυπο Πυρριχίου, Τελετή Λήξης Ολυμπαικών Αγώνων Αθήνα 2004 (κάπου εκεί στο πλήθος μαζεύω κι εγώ στάχυα για να βοηθήσω στο σχηματισμό των Ολυμπιακών κύκλων!)

Ο Ποντιακός χορός Σέρρα, από τις 7 Φεβρουαρίου 2022, εντάχθηκε στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, γεγονός που ανοίγει τον δρόμο για τον επόμενο στόχο, να συμπεριληφθεί ο χορός στον Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

 

Πηγές:

Ανάλυση χορού: PontosNews 
Συνοδευτικό κείμενο βίντεο «Ο χορός της φωτιάς»: ΕΙΡΗΝΗ ΠΕΤΡΑΚΑΚΗ – YouTube
Γενικές πληροφορίες: Wikipedia

Φωτογραφία έναρξης: YouTube screenshot, στιγμιότυπο του Πυρριχίου που παρουσιάστηκε στην Τελετή Λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων Αθήνα 2004

You May Also Like

Γραψτε ενα σχολιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *